KANDHA KAPENG EMPA'
Dirk ejulugi Lanceng Glempeng sarta noro' kareppepon dibi'.
CARPAN|| Saamponna aomor kadutangnga taon, buru Dirk oneng ajalan
sareng ngoca', anangeng sanajjaan ta' lo'la' — ka-jabaepon mon ngoca' r
— kana' ganeka rangrang oca'na, dhaddhi mo-sarmoannepon nyana aba'na korang pekkerra,
anangeng reng-sarengnganna se pon ce' kennalla, oneng, ja' ta' sapaneka.
Salerressa kana' gapaneka sakeng ta' lebur aomong; se ekasennengnge namong ajalanan,
ta' nampek ojap angen otaba panas, kantos embu'epon ta' jemjem atena, karana
kabater ana'na talabbu ka dhalem aeng. Badha dhuwa' bab, se andaddiyagi Dirk
paneka narek pekkerr-epon oreng bannya'. Sapesan: dhari lempona, kapeng dhuwa'
dari bangonna pokangng-epon se ne-bannean sareng na'-kana' se bannya', karana mengkor
kaereng.
Ngara serrena badhannepon sakalangkong lempo, daddi sokona
Dirk ta' kowat ngemban, kantos abit-abit abangon kadi aksara O. Serrena kana' gapaneka
rangrang oca'na, sarta mon etanyae oreng ta' pate poron nyambit, kajabana mon etanyae
nyamana pas ngoca: „Dik" - amarga dhari lo'la', ta' oneng ngoca’ r daddi
pas kalampa oreng anyamae aba'epon: Dik. artena lempo otaba glempeng. Basana
emma' sareng embu'epon enggi padha nyambat Dik jugan. Kantos Dirk dibi' enggi
pas andhi’ panyana ja' aba'na anyama Dik onggu. Sopaja salpa'a monggu dha' dungngeng
se mabi basa Madura, mangken nyama Dik sareng oreng se nyalen eoba: Glempeng.
E settong are, tanggal ballu' Februari, lerres taon kapeng dhuwa’
dhari kalahiran-nepon Glempeng. E are gapaneka ojan sakalangkong derres, leke-leke
padha possa', la-mala kantos amber dha’ lan-jalan sareng pakarangan. Glempeng
kareppepon en-maenanna aeng, anangeng ta’ ebagi sareng embu'epon sarta ejaga,
tako' me’ ngeco' maksa amaen kalowar. Eba sapaneka gi’ kengeng nyalep amaen ka
lowar sakejja', jeng-mangjeng bi' kasennengngen gun li-giliannepon aeng, se dhes-tandhessan, anangeng enggal etabang
sareng embu'epon, terros ebakta ka dhalem, epatep-ngentep dhari jendela (janela)
bisaos, sambi kasossaen robana. Baja lem-malem ojan pon terrang, Glempeng pas
ta' kengeng langlang se en-maenanna e lowar. Kebbun sareng pakarangannepon
bakto kaiyya padha aoba daddi tana beccer sadaja, nangeng gapaneka pas teppa’ dha'
bur-leburanna Glempeng.
Aba'epon nerrak dha’ eng-aengnga sambi te’-kette'an sareng
klompenna[1],
kantos cellodda atampessan ka pepeepon. Ta' abit kana' ganeka pas ambadhi ngay-songayan
sareng ga’-talaga’an, sarta padha egili'i aeng, laju agulu' tor acakarba e aeng
cellot gapaneka sambi kaperagen (kaperagan). Ekaiyya Glempeng laju nengngale badha
oreng bine’ ngombar, etengale enga’, ja’ oreng gapaneka dhukonna se dhingen, Reng gapaneka salerressepon lakar sae adadda (adat): sabban are taonnepon na’-kana' se
edhukone aba'epon, tanto marlowagi entar aberri’ salamet dha’ reng towana. Kappraepon
enggi ekatarema, sarta olle ka’-angka’ teddha'an sareng menoman nes-manes (aniset
sareng laennepon). Sareng nengale Glempeng en-maenan, nye dhukon nyander sambi
ngoca':
“Dhu ana’ bagus, Glempeng, me’ en-maenan e lot-cellodda, na',
dhaggi’ eombang embu'na maju' ja’ moleya!"
Glempeng nyambit: “Enja'!”
“Arapa me ta' gellem, cong? Maju', na'! maju', noro' bu' dhukon!
Sedha gi' enga', ya, na' dha' bu' dhukon?"
“Iya!"
“Sapa sengko', cong? Jajal tebbak!" Nye dhukon ngera
Glempeng todhus; daddi eentare sambi ngendha' tor agella’an, sarta adulit pepena
Glempeng, se bakto gapaneka ma'ar, amarga cellep; oca'epon:
“Cong, Glempeng! jajal ngoca'. na'! sapa sengko'?" Glempeng
sajan ta’ renna ateepon, ngoca’ sambi mongkor:
“Juba’ mothona!" Nye dhukon takerjat, seddhi, enga' dha'
se epataserna' marga ajalamedan sop dhingen ka'issa; pas ngoca' sambi mancerreng
dha' Glempeng:
“Aba! nyengngedda! Lakar kana' ta' gapor teba gi’ kene' keya!"
Saamponna ngoca' saneka nye dhukon terros laju ka compo'na nye Trom, lebat dhari
budhiyan, klompennepon educcole (ebukkale), edinggal elowar labang. Mela ta'
nganggui sapatu otaba canela, amarga eman se kengenga cellot. Bakto apanggi sareng
nye Trom, nye dhukon gi' ta' pate mare se seddhi, anangeng ta' epakatara, sarta
terros aberri' salamet taonna Glempeng. Anangeng sakejja’ aggi', saamponna eangka'e
aniset, nye dhukon pon elang sakale naksona. Glempeng se en-maenan sajane daddi
sarta sajan kaperagen.
Maos jugan
- Kandha Kapeng Settong: Baji’ Terbi' pas Enyamae
- Kandha Kapeng Dhuwa': Dirk Reng-errengngan sareng Dhukonna
- Kandha Kapeng Tello': Dirk ajar arangka' sarta ngabidi calemmer
Aba'epon manggi kaju ca'-ranca', ekala' pas ebadhi kol-tokolan
ka aeng cellot, kantos mowa sareng obu'epon tho-kotho cellot sadaja. Ta' abit aba'epon
lebbu ka dhapor, ngala sendho' tema, ebakta ka pamaenanņa, elo'-cello'agi ka aeng
cellot. La-mala sambi ngero' aeng kantos possa' colo'epon. Sakejja’ pole
Glempeng nengale klompenna nye dhukon, enggal cesse'e aeng laoan kantos padha
possa'.
Kaoca'a nye dhukon pon amet palemana dha' embu'na Glempeng, sarta
ngoca' sakalangkong dhari se pon epanggi’i kalaban gate. Nye Trom ngaterragi dha' labang budhiyan,
dhineng Glempeng sambi tho-kotho cellot, perak ngabagassagi klompennepon nye dhukon,
se bura mare esse'e aeng. Serrena gi' ta' oneng jabana, nye dhukon ngoca' manes
pole dha' Glempeng sambi malebbu sokona, oca'epon:
“Cong, Glempeng! mara kanna', na'! bu' dhukon reja. E, et setan!
Tang soko la bacca! Mara, Jellinggagi, sang klompen epossa'a aeng cellot ban
kana' bellis, calaka', kaparat jareya!" Nye dhukon sokona enggal epokalowar
pole dhari dhalem klom-pennepon, anangeng pon kasep, karana pon bacca, kaossa bing-dimbing
cellot adharisdissan. Glempeng ta' ca'-ngoca', namong mandeng bisaos, olattepon
kaperagen, kadi se ambadhi bunga dha' nye dhukon. Dhineng reng ganeka paleman
ta' amet pole, mowae pon mera, amarga sanget seddhi atepon.
Antara sabatara are abittepon dhari are ka'iyya gaggar ojan salju
derres, kantos sakake kandella, sarta bannya' se kantos apo'-tompo' aojunan
(naronjun). Glempeng ce' leburra dha' salju se atombugan gapaneka. Saamponna
masang guy-angguyepon sarta mare nyegga, aba'epon entara dha' kennengnganna salju
se atompo'an, pas ales-gules e dhalem salju sambi kaperagen. Saamponna Glempeng
laju manjeng, ngeppel salju kadulaja, ebakta paleman, nyander ka emma'na, se e
bakto ka'iyya kalerressan neddha roti. Glempeng terros mobu salju se epergem gella'
ka rotina emma'epon, ngoca', sambi agel-la'an:
“Reja' kakan, ma'!" Kẻ Trom enggal mowang salju, rotina enggal eompa', oca'epon:
“Dhu, nakalla! Sedha kana' ane ongguwan! Iya kowa!" Glempeng
pon amaen kalowar pole. Aba'epon sakalangkong
lebur nengale na'-kana' bannya' ramme padha en-maenan salang tambu'
sareng salju keppellan, kantos ma'ar sadaja tor obo'na asal-salan. Langkong lebur
pole aba'epon nengngale na'-kana' se salang jungka'agi, salang cellettagi otaba
salang eret, salang gursong e dhalem salju; sarta pole se sabanne nompa' sleece
(bangsaṇa kaleles, ne'-kene'), se sakalangkong gancang. Glempeng enggal paleman,
mega' kocengnga, ebakta ka kennengngannepon salju gella', karebna nendha'a na'-kana'
bannya' kocengnga ekot-congkottagi ka salju keban gapaneka pas alecceng, buru
ka compo'na.
Glempeng arassa ta’ mangga atena, tor salerressa ta' ngarte,
panapa sababba koceng gapaneka me' buru. Jugan serrena kocengnga tadha' abali
pole. Glempeng mangken pas terro ambadhiya les-kalelesan dibi', daddi paleman,
menta tale ka embu'epon. Saollena bungassa tale se salaja etaleyagi ka settong
papan ne'-kene', salaja'epon eteggu', laju ebakta ka'-berka'an nglenglenge
romana kantos pan-sapanapan kale. En-maenan gapaneka Glempeng enggi lebur,
anangeng ta' abit pon ambu, sabab manggi laen, se jung leburan. Naleka aba'epon
lebbu sakejja' ka dhalem dhapor, manggi eppak baddhana sassa'an, se gi' buru
mare epolas, gapaneka ekala' ebakta kalowar, ebadhi gantena papan gella'.
Saamponna bungassa tale se salaja etaleyagi ka kopengnga baddhanạ sassa'an, pas terros ebakta ka'-berka'an.
Sakejja' Glempeng nengngale badha settong burus saklangkong raja tedhung e tengnga
embong gun adha'epon compo'na, elongnga esalosso’agi ka' dhalem salju.
Glempeng nyarder, sambi ngeret eppakkepon, bunto'na, burus laju
ejira' laonan, tale terros ebugel. Saamponna, aba'epon pas toju' e dhalem kothak
gella', sambi ngatak dha' burus:
“He'! jaran! hi'!”
Burus gi' ta' ngarte pa-panapa, daddi namong aonga' sakejja',
atole, nengngale badha na'-kana' kene', pas tedhung pole;
ja' sakenga ngoca’: “ta' parlo ngedhingngagiya kana' kene' mara
reya". Dhineng kareppepon Glempeng: burus gapaneka esoro jaga sarta ajalan
narek kothak se etompa'; mela aba'epon pas ngacar kaja dha' penggirra kothakepon,
sambi ngatak pole:
“He'! jaran! he'!"
Anangeng burus gapaneka gi' tedhung bisaos. Glempeng atena sajan
nyarencen, laju nyandhak tale, etaja', sambi ngoca':
Hi'! jaran! hi'!" Burus sakalangkong takerjat, sabab bunto'epon
arassa sake', amarga tampar se ejira'agi gella' etajja', sarta sajane sekken. Mela
keban gapaneka abintal, jaga, sambi aderreng. Anangeng Glempeng ta' arassa
tako', la-mala tale etaja' pole sakalangkong kaja, burussa alonca' kaadha', terros
nyongklang naja' kothak gella', kantos Glempeng agujang kabudhi, anangeng
Glempeng pole toju' ateggennan ka penggirra kothak, sambi kaperagen, sarta ta'
ambu se ngatak
“Hi jaran. Hi” burus
ta oneng, jabana kareppepon
Glempeng, namong arassa sakalangkong sake’ bunto'na sarta tako', dha' kothak
sareng se nompa', daddi berka’ amba’ pate, andaddiyagi kasennengngannepon
Glempeng.
Maos jugan
- Puisi Madura:Cangka Asela
- Esai:Sakola’an Tombu Nyenna
- Pidato: Membiasakan Berbahasa Madura di Rumah
- Carpan: Andharun || Helmy Khan
“Hi'! jaran! hi' hi'!" Burus paberka'epon sajane mamate.
Oreng-oreng, se padha nengngale burus berka’ narek kothak aesse gusir na'-kana'
kene', sakalangkong getton, padha enggal nyese ka penggir, sabab tako' kengeng bentor
pokangnga. Oneng-oneng badha oreng lake' nyamba' (ngamba’) burus se berka dhari
adha'. Oreng gapaneka emma'epon Glempeng, sajjane maambuwa burus se berka', sabab
kabater tako', ana'epon manggi calaka’. Anangeng serrena burus sakalangkong
tandhes paberka'epon, ta' kengeng epaambu; la-mala kẻ Trom kengeng bentor kothak,
se etompa
ana'na, kantos ngonjal dhu meter jauna, sarta labu ka dhalem sal-ju. Burus
berka' paggun bisaos se amba’ pate, ca'epon dibi’ terro jauwa dhari kothak se
nakodi dha' aba'epon. Dhineng Glempeng sajane perak, sambi agella'an
sarta rak-soragan. Sanajjan aba'epon salerressa sanget laloja, gampang tabentor
dha' kaju otaba pangpang, sabab kothakepon agunjal sarta yot-leyodan tor aonjan
ka kanan-kacer, anangeng kana' gapaneka ta' arassa tako’ sakale, la-mala sajane
tak-atagan dha' burus:
“Hi'! jaran! hi'!"
Burus se berka' sajane gancang pole. Ta' abit anglebadi galadhak
pas abiluk gun guk-ceggugan, sakejja' pole. . . . . dhet! talena pegga' ! Burus
terros buru, ta' oneng ka'kamma paranna, dhineng Glempeng cethakkepon tabentor
ka kaju, kantos mencol, beddeng kadi pergem. Emma'epon se nabang dhari budhi'
pon napa'. Glempeng epanggi gun seddi'epon kothagga, jeng-manjeng kadi reng getton, amarga atepon arassa tamagga sabab
talena kothak buru, enggal tengale dha' kanan-kacer ta' daddi epanggi. Sareng
emma'epon napa' kaseddi'na, Glempeng ngoca':
“Dhu, leburra, ma'! Kamma sateya pate' rowa?" Emma'epon
ngoca':
“Cong! sedha ta' sake', ya? Ta' labu, ta'. . . . . .?" Glempeng
ta' nyambit. Mela sareng emma'epon pas eemban ebakta paleman, kothakkepon etambi'.
Sanapa'na ka compo'epon ke Trom ngoca'
ka robiyana:
“lya kowa'! kana' reya lakar ane'!"
