KANDHA KAPENG SETTONG
Baji’ Terbi' pas Enyamae*
E settong disa gun Nagara Balanda badha oreng alake bine; se
lake' anyama Jan Trom, se bine' esambat Griet. Jan Trom lakona daddi pangladinna
tokang kaju, beddalla ta' pate sapera, anangeng cokop ekaengon sareng angguj
sakadarra cara oreng lowar.
Serrena se lake' bajeng lakona tor ta' ala-pola, sarta se bine'
ngonengngagi dha’ kajana (kajana) lake, daddi se neng-enneng atong, ta' apaduwan.
Oreng kadhuwa ganeka se apolong ampon pan-sanapan taon, anangeng ta' kathek gaduwan
ana'; mela sanget nalangsa pekkerrepon, terro eparengenna budhu'.
Abit-abit Guste Allah nyembadane pangaterrona kabulana; Nye
Griet ampon kandhek; sakalangkong andaddiyagi ka bunga'anna aba'epon sareng lakena.
Kabit dhari ka'iya (ganeka) ke Trom sajan bajeng se alako, ondur
petteng dhateng petteng, sabab terro oleya hasel se badha lebbina dhari se eteddha
sareng eangguy, sopaja kengenga badhi dhang-cadhang dha’ baragadda se bine' mon
pon kalogasan; dineng Nye Griet enngi sajane oneng ra’-nyerra', sopaja olleya
naro pesse sakadarra kaangguy dha’ biayana
mon rembi'.
Kaoca’a Nye Griet kandhungan (bubudda) ampon towa, olle
sangang bulan; ja'-sakejja' aba'epon suke' tabu', kal-ngokkale, sarta nganglo gumegil
semmo parana ampon olle empa' are. Ke Trom kareppepon ta' kalowara ka panggabayan,
sabaa atoguwa parembi’na se bine', anangeng nye Griet ta' magi, karana arassa eman
se mowanga hasella lake. Oca'epon: “Pon
dinggal, Gus, dika kalowar dha’ panggabayanna, bula pon cokop etolonge dhukon ban
reng tatangga bai. Dineng mon pon lastare terbi', dika pas esorowa sosol. Mon dika
ta' alakowa, eman ka bajaranna.”
Ke Trom norot saoca'na binena, sambadda: “Enggi, le’! bula
kalowara ka panggabayan, mandar Guste Allah mastheya gampang, sarta aparenga ana’
lake' se baras galempeng, kengenga kagabay panyandharan bula ban dika pagi'.”
Ta' antara sapanapa abidda dhari pamangkat'epon ke Trom, nye
Griet pon rembi', medal (ngombar) baji' lake', sakalangkong raja tor balusor,
sasat na'-kana' pon omor sapanapan bulan.
Sanajjan se nganglo panas pon olle empa' are sarta nyandhang
sake’ dhari rowadda se rembi', anangeng nye Griet olat-epon katengal bunga',
sabab mangken pon katekkan sadajana gaduwan ana'. Ke Trom enggal esoro sosol,
anangeng ta' duli dhateng, amarga kennengnganna alako abak tamban.
Saamponna ebers'e, baji' pas edhing-beddhinge, laju eemban
sareng dhukonna. Para tatanggana, se nyandha', padha gabuk nengngale babaji' se
rajana nglebbi'i na'-kana' se kappra. Oca'epon se sabanne:
Adhu! adhu! maske na'-kana' galudhuk! sasat pangabaganna kana'
katello! Sajjegga odhi' bula gi' ta' tao nemmo baji' baras mara tonto! Pepena
bi' abalekkemman, pokangnga kantha ba'an! Mon terrosa dha’rinto jurbuna, pagi'
ta' kera badha labang kabuwa'! Kana' neko pagi' tanto tao maseneng reng towana.
Dhu leburra! Enggi, pon ontongnga dika, taretan! Bara dha’ramma pangakanna pagi'!”
Dukonna nyambit: “Bu, bu! mon pangakanna kana' neko pagi' ta'
kera kala ban Marmadi! Badha'a sape kadhu seba’ ta' kera ta' nyenyep. Bula gella'
sabendherra takerjat ngatela'e rajana kana' neko. Ja' sasat gel-togellan magas!”
Nye Griet ngoca’ dha’ dhukon: “Ja' bit-abit neng ngen-angenna,
nye! saba'agi' neng bandudda. Bula tako' kana' ganeko me’ maso' angen.”
Molae dhari paterbi'epon baji' ta' akasa'an sakale, sarta
paneng-ennengnga marem, ling-jellingan sabarattana, semmona kadi ajar perna'e dunnya.
Se nengale ka embu'epon kantos abit sarta robana ce' sennengnga. Anangeng
saamponna ngabas dha’ dhukonna, kana' ganeka pas marodhu, roba'epon kadi ta'
ressep. Sareng nengale dha’ bandhuttepon, robana' pas senneng pole sarta mesem.
Baja' pon esalene guy-angguy malem sareng dhukonna, terros epatedhung
gun dhalem bandhuttepon. Dhari badhana guy-angguy kalla’an, se epanggi seddheng
namong saparo; se laen paḍha ta' kabuwa'
sadaja.
Ta' antara abit ke Jan Trom se esosol gella' pon dhateng,
terros jujuk dha’ dhalem kamar kennengngannepon se bine’ sareng baji’epon.
Saamponna nyambellut sarta nyeom nye Griet, pas nyandher dha ana'epon; langkong
kagabugan ke Trom nengale baji' se sakalangkong galudhuk (galoḍoek), ngongkole na'-kana' bannya', anangeng
ta' ca’-ngoca' panapa, namong mandeng bisaos sambi sar-ngasar pepena ana'epon.
Nye Griet ngeja': “Dha'ramma, gus, ana'na? nape ta' baras to balagang?”
Ke Trom paneka pajat bangsa oreng disa, sabarang tendhak-tandhugga enggi balaka
ta' mabi pernata se alos tor dhasar, ta' ahli ca’-ngoca' lemmes.
Bakto binena atanya kadi kasebbut eattas paneka, aba'epon
pareppa'na mol-gemmolan neddha roti ebel-ombel kantos possa' lesannepon; daddi
se nyambit ka binena sambi gung-palenggungan:
“Ah, enggi, kacong baras, lempo! empon, balusor onggu, le'!” Mare
ngoca' sapaneka aba'epon terros apanpan pole ka rotina. Mon oreng ta' oneng dha’
adat cara lowar, pon tanto nyana, ja' ke Trom ta' parlo dha’ ana' se buru
terbi', karana mon adat cara reng bangsa alos, bakto paterbi'epon ana', emma'
kodu nandha'agi kabunga'anna ate kalaban cap-ocaban sareng tatengkan se katara dha’
reng bannya' kaalosannepon, ta' epalaor kaburu se neddha'a roti.
Nye Griet atanya pole: “Kacong enyama'enna sera, gus? Pola me'
etoro'agiya ka nyamana embana, enyama'enna Arie?”
“Enten, enyama'enna Dirk bai, kantha taretan bula se badha e
tana Amerika ganowa.” Saamponna ngoca' sapaneka, ke Trom pas matotok rotina pole,
la-mala ompa'annepon sajane ja-raja.
Samarena neddha aba'epon pas nyandher dha’ bandhut, nyongngo'
ana'na se tedhung, laju apara' ka seddi'epon katedhunganna binena. Oca'epon laoan,
sambi pek-kepeggan:
“Pon pasthena Guste Allah, le'; ana'na ane dhari kana' bannya'.
Bula satonto entara ka towan burgemeester, abala'a bab terbi'na kacong, me' emaso'agi
kadhalem sajara, esorwa sebbuttagi nyama Dirk Trom.”
Kalampa’an ke Trom pon entar dha’ towan burgemeester, mertela'agi
bab ana'epon, se buru terbi' gella'.
*epetthek dhari Careta: LANCENG GLEMPENG SE NYALEN DHA’ BASA MADURA (DHARI BUKU BASA BALANDA DIK TROM) R. SOSRO DANOE KOESOEMOE KALOWARAN BALAI POESTAKA 1923
