Seluruh konten di Lalampan.com terbuka untuk dibaca, dipelajari, dan dimanfaatkan sebagaimana mestinya.
Jika tulisan-tulisan di ruang ini dirasa bermanfaat, panjennengan dapat ikut Arokat Lalampan melalui sedekah seikhlasnya—secangkir kopi, 3K, atau doa terbaik. Dukungan kecil panjennengan membantu kami terus merawat bahasa, sastra, dan jejak budaya Madura. (Dana: 0819-0807-1122 & BRI: 3838-01-008754-53-2)
Aromat Kapenalan Dhalem Arabat tor Ajaga
Basa tor Sastra Madura
GANCARAN|| Aromat (tor arabat, ajaga tor makoko sangkolan
bangaseppo se aropa) Basa tor Sastra Madura napa pole se eatorragiya monggu
ngangodhadan jaman mangken se aropa generasi alpa ban samacemma generasi neka
tak cokop lebat slogan, imbauan otaba sakadar nempellagi pangajaran Basa Madura
neng sakola’an. Basa bakal odhi’ (tor badha) bila eguna’agi kalaban aktif
sareng penotor epon, otama epon na’-kana ngodhana. Mela dhari gapaneka, aromat
tor ajaga Basa Madaura parlo eara’agi sopaja na’-kana’ ngodha gadhuwan
pangaonengan se nyata, barranca tor gampang eprakteggagi dhalem kaodhi’an re-sa’are,
sae neng sakola’an jugan e bakto laenna.
Kapenalan abasa madura neka minimal
bisa dhalem empa’ hal paneka, akadiya Maca, Ngedingngagi, Akandha tor Noles, saenggana
kalaban paneka, banne sakadar bisa abasa namong ajalan nojju dha’ kapenalan
dhalem aguna’an Basa Madura menangka pakakas kaangguy madhapa’ guli-karetegga
ate ban pekkeran (ekspresi) tor baranca.
Badha empa’ kapenalan se paleng sakone’ kodu kaonenge enggi paneka
Maca (membaca-reading)
Maca (mon badha bahan epon kaangguy ebaca), aropa’agi
labang se bakal nojjuwagi dha’ pan-sanapan oca’ (kosakata), okara (kalemat), dhalem
maca jugan bakal apanggi parebasan, pantun, tor jugan nilai-nilai akadiya
andhap asor, baburugan kantos se becce’, tor jugan Oca’ Lalonget (Rarenggan
Basa).
Ret-mored neka ta’ kodu tor ta’ coma maca pangajaran
Buku Basa Madura (se badha bukuna), tape jugan bisa epaonenge monggu okara-gancaran
se laen, akadiya caretana kaodhi’an magarsare, dungngeng, napa pole kantos
badha artikel, berta, kabar, sanja’, carpan, naska pidato, gancaran aropa
dha-kandha tor serradan sastra laen epon.
Kapenalan maca (maos) jugan bisa diara’agi monggu
dhalem panggeng monggu ondhagga Basa, asabab dhalem Basa Madura, banne sakadar
teppa’ secara sosonan okara namong jugan lerres dhalem sorot sanderra basa
agumantong kalaban pasera akandha otaba adhabu asabab ganeka aropa’agi pangormadan
monggu oreng laen.
Kalaban maca se seggut tor gasek, ret-moret otaba na’-kana’ neka bakal sajan familiar (akrab) kalaban sadaja oca’ tor pola okara Basa Madaura. Manabi paneka kalampa, Basa Madura bakal tombu.
Ngedhingngagi (Nyimak-Listening)
Kapenalan se kodu eka’andhi’ na’-kana’
samangken enggi paneka ngedhingngagi otaba listening. Basa ponapa bai neka saestona
lakar kodu edhingngagi, tamaso’ Basa Madura, manabi dhimen, na’-kana’ kene’, se
ajar acaca neka enggi ajar ngedhingngagi gallu sadaja basa, otamana Basa
Madura, enggi ta’ laju ngoca’, manabi laju ngoca’ enggi ta’ kera, melana dhari
samangken, kodu kagali (sadari), ja’ kodu ngedhingngagi oreng adha-kandha,
careta, pidato, tembang, berta, pola jugan badha wawancara (podcast), drama
radio, tor jugan lawak
Manabi dhimen enggi lakar bannya’
kacong-cebbing (na’-kana’ neka) se ngedhingngagi careta dhari kae-nyaena,
namong ta’ oneng samangken. Kalaban ngagali lebat ngedhingngagi bakal oneng ka
cem-macemma carana ngoca’, ongga toronna sowara, alos-dhammang-berra’na, kantos
gulina mowa, se ka’dhimma hal paneka sobung tolessa neng buku.
Dhalem aromat Basa Madura, Ngedhingngagi
gadhuwan guna se lebar, kalaban ngedhingngagi, na’-kana’ ngodha bisa
merengngagi secara langsung sadaja basa se eguna’agi oreng towa, ke-kae-sareng
nye-nyae, oreng neng Masyarakat, kantos tokang seni, jugan oreng se pon penal
dhalem basa madura. Kalaban paneka, nyangkolaggi Basa Madura jugan ngaterragi kabudhajan
madura monggu na’-kana’ ngodha.
3.
Acaca (Bicara/Speaking)
Kapenalan se paleng enggi paneka
pajat bisa acaca/adha-kandha tor adhabu, akadiya se badan kaula atorragi,
manabi molae gi’ kana’ ampon eatorragi sareng reng seppona kangguy abasa Madura
kalaban lerres, seggut merengngagi Basa Madura, ampon biyasa apanggi kalaban
Basa Madura, banne sakadar apanggi Basa Madura, bila e sakola’an, tanto neka
bakal gampang (bisa parana) dhalem adha-kandha dhalem Basa Madura.
Melana na’-kana’ ngodha otaba moret
se badha e sakola’an neka banne namong bisa abasa Madura, namong jugan bangal,
aromasa perak manabi aguna’agi Basa Madura, napa pole Abasa Madura se alos tor
lerres sorot sanderra Basana.
Dhalem acaca otaba adhabu, neka pajat
badha pangajaran khusus, sampe badha pangajaran aropa’agi Public Speaking,
enggi manabi neng Madura, gi’ arangka’, sopaja Basa Madura neka jugan bisa
akadiya paneka.
4.
Noles (Nulis-Writing)
Kapenalan jugan se ta’ kala sae enggi
paneka noles. Kapenalan paneka bakal bisa asababbagi Basa Madura ta’ coma
esangkollagi lebat lesan (caca ka kopeng), tape jugan bakal daddi dokumen, bisa
jugan aropa karya sastra, pakakas sakola’an tor jugan neng roma digital. Ret-moret
otaba na’-kana’ bisa amolae kalaban noles dhari se sa-biyasa gallu, ta’ neng
laju se tenggi parana. Akadiya pangalaman aba’ dibi’na, adha-kandha sareng
reng-seppona, gancaran/artikel pendha’, saenggana pola bisa epatombu daddi sanja’,
carpan, pidato, berta, kantos tolesan aropa sastra.
Dhari empa’ kapenalan ganeka, aropa’agi
dhasar monggu pasera bisaos, enggi ta’ kodu penal sadaja, bisa namong cokop akandha,
artena bisa acaca, tor jugan merengngagi dhadhabu neka ta’ sara (Cuma bisa
speaking & listening), mela dhari gapaneka sampeyan bisa mele pan-sanapan
kapenalan se bisa tombu dhari empa’ ganeka, akadiya
1.
Pidato
Pidato (binatu) aropa’agi kapenalan
se langsung tombu dhari penalla acaca/adhabu, bisa aropa pidato agama, laporan,
tor jugan laenna, na’-kana’ bisa ajar nyoson pekkeranna dibi’, mele oca’ se
lebur, tor aguna’agi ondhagga basa, ngator tenggi-toronna Basa ban Okara, saenggana
sadaja pekkeranna bisa epadhapa’ kalaban sae, pidato jugan bisa ngajari
bangalla ret-moret ongga ka panggung. Sa laen ganeka, e baba paneka kapenalan
se langkong sae sampeyan ajari, molae dhari:
2.
Dungngeng
3.
Maca Sanja’ (Puisi)
4.
Lawakan
5.
Noles Carpan
6.
Tembang tor Nyanye
7.
Parenteng Lampa Otaba Maca Berta
Se langkong sae enggi paneka,
sampeyan bisa jugan arabat tor aromat Basa Madura lebat CARAKAN MADURA. Manabi sampeyan
kantos penal neng CARAKAN, ka’dhinto aropa’agi kapenalan se tenggi.
