Carpan Suhairi : Tana Sangkolan

Tana Sangkolan

Carpan Suhairi*

“Sèngko’ ta’ ajhuwâlâ tana sangkolan,” ca’na Pa’ Ajjhi, orèng seppona Marlèna.

“Samangkèn kaulâ bhuto obâng bânnya’, Pa’. Kaulâ sakèng cè’ terrona ongghu sè aghulliyâ’â,” ca’na Marlèna.

“Orèng ajhuwâl tana sangkolan arowa kaodi’anna bhâkal malarat.”

“Tapè ka’ḍinto kan ampon eparèngaghi ḍâ’ panjhennengngan?” oca’na Marlèna.

“Iyâ, sèngko’ tao bân ngartè. Tana sangkolan arowa lakar la anḍi’na sèngko’ bân bâ’na. Tapè, sèngko’ bân bâ’na ta’ ollè ajhuwâl bân-sarombân.”

“Engghi, Eppa’na Marlèna. Manabi ajhuwâl sangkolan bân-sarombân, ka’ḍinto akadhiya orèng ngalè kobhuranna dhibi’. È buḍi arè bhâkal calaka’,” Bu’ Ajjhi nyambhung dhâbuna Pa’ Ajjhi.

Sanyatana, Marlèna ghi’ terro nerrosaghiyâ asakola ka bângku ghulliyâ. Tapè, Pa’ Ajjhi ta’ kasokan. Polana lamon bâbinè’ pèngghir sèrèng, sè penting bisa atana’ è ḍâpor, bisa asa-sassa, bisa ngopèni lakèna, tor bisa ajhuwâl jhuko’, paḍâ kalabân bâbinè’ sè laèn. Apapolè, bâbinè’ pèngghir sèrèng biyasana ta’ kèra abit langsung èpakabin kalabân bhâkalla.

Langngè’ ta’ maghântong onḍem, tasè’ ta’ aghâbây ombâ’ kalabân maḍâteng angèn, tor kabâḍâ’ân pèngghir sèrèng anteng. Tapè, sonarra mata arè makello’ kolè’na rèng-orèng sè paḍâ bâḍâ è pèngghir sèrèng, asèngka’ ḍâri parao ka dhârât, ngangko’ jhuko’ ollèna majâng, otabâ manggher parao ka mangghâr.

Pa’ Ajjhi sarèng Bu Ajjhi paḍâ saroju’ ta’ bhâkal ajhuwâl sangkolan sanajjân bânnya’ kabhutowan. Sangkolan kodhu èyopènè, èrabat, mènangka sala sèttong musabab dhâddhina paènga’ ḍâ’ bângaseppo sè adhingghâl dunnya. Lamon sangkolan pas èjhuwâl bân-sarombân, na’ poto ghâmpang loppa kaangghuy ngèrèm sadâka ḍâ’ ka bânga seppo sè bâḍâ è kobhur.

Bâkto malem arangka’ kalabân laon. Monyèna ombâ’ nambu seppè sè nyapo’è kabaḍâ’ân. Marlèna ngârrem è kamarra. Pa’ Ajjhi kalabân Bu’ Ajjhi ghi’ akandhâ è amper aḍâ’. Sè kaḍuwâ ghi’ ta’ ambu sè akanḍhâ Marlèna, akanḍhâ bângku ghulliyâ, akanḍhâ tana sangkolan sè bâḍâ è pèngghir tasè’. Nyatana, tana kasebbhut kajâl, ta’ lanḍhu lamon è berri’ tatamennan. Sakèng, polana aropa’aghi tana sangkolan, Pa’ Ajjhi kalabân Bu’ Ajjhi ta’ terro ajhuwâlâ tana kasebbhut.

Ta’ abit sabârâmpa, bâḍâ sèttong lalakè’ ḍâteng, namoy kalabân sopan, ngolok salam kalabân anteng. Lalakè’ kasebbhut anyama Jhi Musthopa, tatangghâ jhâu, jhughân aropa’aghi kancana Pa’ Ajjhi, tamaso’ jhârâghâna parao keya. Bu’ Ajjhi maso’ ka ḍâlem, aghâbây biddhâng, ngormat tamoy sè ghi’ bhuru tandhuk ka romana.

“Sèngko’ ngèḍing kabhâr, Marlèna arowa terro nerrosaghiyâ asakola, ya, Jhi?” Jhi Musthopa marèksanè Marlèna ḍâ’ ka Pa’ Ajjhi.

“Pamèntana lakar terro aghulliyâ’â. Tapè sèngko’ kalabân Bu’ Ajjhina ta’ rampa,” jawab Pa’ Ajjhi.

“Oh, iyâ. Polana sèngko’ ngèḍing kabhâr, bâ’na bhuto pèssè kaangghuy biyayana Marlèna. Ca’na, tana sè bâḍâ è pèngghir sèrèng arowa èjhuwâlâ.”

Jhi Mustofa pas makalowar pèssè ra-ngamèra. Pèssè arowa ètompo’ è attas mèja, cè’ bânnya’na. Marlèna nyornè’ ḍâri candilâ, abâ’na pèrak lamon Pa’ Ajjhi langsung arako’ pèssè kasebbhut, ajhuwâl tana kaangghuy biyaya nerrosaghi asakola.

Bu’ Ajjhi nyongop ḍâri ḍapor, nyambi ducangkèr biddhâng anga’ sè èyola kalabân atè. Bu’ Ajjhi takerjhat nangalè tompo’anna pèssè sè cè’ bânnya’na, bânnè ghun bellâsân juta, tapè sampè’ polowan juta.

“Sèngko’ ghi’ mèkkèr ḍukalè kaangghuy ajhuwâl tana sangkolan. Apapolè, satèya sèngko’ ghi’ ta’ bhuto pèssè. Marlèna lakar mènta nerrosaghi asakola, tapè sèngko’ bân Bu’ Ajjhina ta’ rampa. Bâbinè’ pèngghir sèrèng arèya poko’na bisa abhanto râng towana alako jhuko’ saellana orang majâng arowa ḍâteng ḍâri tasè’.”

“Dhina pèkkèr pajharna’. Sèngko’ mellèya tana arowa bânnè kalabân argha sè biyasa. Arghana la lebbi ḍâri sè biyasa.”

Pa’ Ajjhi pagghun ta’ ngocol tanana. Jhi Musthopa mabâli polè pèssè sè asoson bhâghus è attas mèja. Kaḍuwâna acator tor akanḍhâ sampè’ malem. Kobhi sè bâḍâ è aḍâ’na la karè sa’arra. Marlèna pagghun ghi’ ta’ tèḍung. Dhâng-kadhâng nyornè’ abâli ka candilâ, ngabâs eppa’na tor ngabâs Jhi Musthopa. Atèna acora’ atambâ loka saellana Pa’ Ajjhi pagghun ta’ enḍâ’ kaangghuy ajhuwâl tana sangkolan kasebbhut.

Bu’ Ajjhi kalowar kalabân ngèbâ ḍhâ’ârân; nasè’ jhâghung, ghângan marongghi, bujâ cabbhi, tor kaghuringnga tarnya’. Ḍughellâs aèng ghenthong bâḍâ è tas talam, mènangka sosolan bagiyân ḍâri ḍhâ’ârân sè èyatorraghi ka Jhi Musthopa. Eppa’na Marlèna ngatorè Jhi Musthopa kaangghuy aḍâ’ar pasaè. Bu’ Ajjhi nyambhung kalabân sowara on-laon.

Malem sajân petteng. Sowara ombâ’ sè èghibâ angèn tor nambu tabingnga tasè’ sapertè mabellâ’â kopèng. Taḍâ’ sowara laènna, salaènna sowarana ombâ’. Rèng-orèng bânnya’ sè ngèntep labâng, matè’è lampu, tèḍung kalabân nyaman.

“Mara, ta’ nemmo pa-apa. Bâḍâna ghun nyè’-konyè’ ghunung,” ca’na Pa’ Ajjhi, eppa’na Marlèna.

“Ella. Arèya la cokop. Cè’ sampornana.”

***

Pasar pèngghir sèrèng cè’ rammina. Rèng-orèng paḍâ nyèyapaghi sèttong rèmo sè kalonta kalabân Rokat Tasè’. Mènggu sè bhâkal ḍâteng, rèng-orèng bhâkal mabâḍâ Rokat Tasè’. Rèmo taonan kasebbhut cokop rammè kalabân bân-bârâmpan acara sapertè parnyo’onan, pangajhiyân sè marabu kèyaè, kontès sapè sono’, tor bâḍâ sèttong tatèngghun sè èkasennengngè para bangaseppo, sapertè ludruk. Ludruk kasebbhut bhâkal ngatoraghi sèttong carèta, èmolaè samarèna Sholat Èsa’ sampè’ para’ Sobbu. Rèng-orèng biyasana paḍâ tèmed kaangghuy nèngghu jhejjher carèta sampè marè, ngèbâ lama’ tor sapo’ sambi asèla kalabân mamèrèng kopèng kangghuy nalèktègghi carèta sè èyatoraghi è attas pangghung.

Marlèna alèng-lèng è pasar, paḍâ kalabân orèng sè loppa ḍâ’ ka sabâḍâna. Lamon rèng-orèng paḍâ kombhirâ kaangghuy ngambâ’ ḍâtengnga Rokat Tasè’, atèna Marlèna aromasa sedḍhi polana Pa’ Ajjhi ta’ bisa norodhi karebbhâ atèna Marlèna kaangghuy nerrosaghi asakola. Pasar sè rammè èkarassa seppè è atèna Marlèna.

Teppa’ ḍâpa’ ḍâ’ ka rèmo Rokat Tasè’, rèng-orèng paḍâ ḍâteng kabbhi ka pèngghir sèrèng, ḍâteng ḍâ’ ka kennengngan sè ètontowaghi. Tapè, atèna Marlèna pagghun seppè, pagghun loka, pagghun kocèbâ sè cè’ sarana. Marlèna toju’ è sèttong bâto, ngabâs Pa’ Ajjhi sè alako, sabâtara Bu’ Ajjhi nolongè lako sè laèn.

“Bâ’na ma’ toju’ è ḍinna’, Mar?” Sèttong orèng atanya ḍâ’ ka Marlèna.

“Iyâ. Sèngko’ ghi’ lesso. Terro bu-ambuwâ sakejjhâ’.”

“Mun la marè lesso, bâ’na marèna nolongè sèngko’ nyèyapaghi bherkat kaangghuy kèyaè.”

“Oh, iyâ. Ta’ rapa. Sèngko’ ḍâgghi’ èntara ka bâ’na.”

Orèng kasebbhhut pas nyèngla ḍâri aḍâ’na Marlèna. Atèna Marlèna pagghun kosong, taḍâ’ èssèna. Rèng-orèng paḍâ lèbat è aḍâ’na Marlèna, ngarèpot kalakowanna bi’-dhibi’ sèbâng. Marlèna ngabâs pan-bârâmpan orèng lèbât, ngangghuy kalambhi bhâghus, acalana, asapatu, tor nambi’ tas celleng sè abâk rajâ, rèng-èrèngan kalabân Jhi Musthopa. Ropana, orèng arowa bânnè orèng bân-sarombân, bânnè tatangghâ semma’, tor bânnè marghâsarè dhisa kasebbhut. Orèng arowa acora’ orèng soghi sè anḍi’ dhunnya sajhâghât. Tapè, Marlèna ta’ anḍi’ hubungan apa-apa kalabân orèng arowa. Coma, bâḍâ orèng sè nè-bânnèyan noro’ ngarammiyaghi Rèmo Rokat Tasè’.

“Bâ’na tolos nerrsoghiyâ asakola, Mar?” Patima atanya ka Marlèna. Patima mènangka kancana Marlèna è bâktona asakola.

“Sèngko’ ghimeng.”

“Arapa?”

“Eppa’ ta’ rampa lamon sèngko’ nerrosaghi asakola. Polana sèngko’ bâbinè’ sè ta’ kèra dhâddhi apa.”

“Bâ’na ghi’ terro aghulliyâ’â, yâ?”

“Sèngko’ terro dhâddhiyâ ḍokter.”

“Hahahaha. Bâ’na ghi’ pagghun terro dhâddhiyâ ḍokter? La dhina mara. Bâ’na ta’ usa amèmpè cè’ tèngghina. Mayu pas patoro’ oca’ ka rèng seppo. Sèngko’ paḍâ alakowa jhuko’ sabbhân arè. Dhing bâḍâ Rokat Tasè’ noro’ èmo’ kèya kaangghuy aladhini rèmo arèya. Ca-kanca sè laèn paḍâ taḍâ’ sè nerrosaghiyâ asakola. Pas bâ’na kadhibi’ sè anḍi’ pèkkèran sè nyalendhâ.”

Marlèna terro ollèya ḍukungan ḍâri Patima. Nyatana Patima paḍâ kalabân pèkkèranna Pa’ Ajjhi. Marlèna pas ambu ta’ abhânta polè. Ḍâḍâna arassa sek-sek. Langngè’ paḍâna sè ètotop onḍem petteng. Paḍâhal, langngè’ ḍâlem kabâḍâ’ân ngabhiru, taḍâ’ ondem sè lèbât otabâ sè notobhi.

È sèttong bâkto, bâjâ rop-sorop arè, Pa’ Ajjhi katamoyan orèng lakè’, kaḍuwâ. Kaḍuwâna paḍâ akalambhi bhâghus, cora’ kalambhi sè larang, acalana, ngangghuy sapatu, ta’ asongko’an. Sè lebbhi tèngghi ngangghuy kacamata, sèttonganna ta’ akacamata sakèng ngangghuy caḍḍhâng. Sè lebbhi tènggi nambi’ ettas. Marlèna ta’ bisa nebbhâk apa èssèna ettas kasebbhut.

“Bâḍâ kaparḍuwân ponapa ka’ḍinto?” Pa’ Ajjhi marèksane. Pa’ Ajjhi ta’ kenal ḍâ’ orèng sè kaḍuwâ. Pa’ Ajjhi ta’ tao kèya apa kaparlowanna orèng kasebbhhut.

“Sè pertama, silaturrahmi, ka’ḍinto.”

“Oh, èngghi. Mator sakalangkong.”

“Sè nomer ḍuwâ’, abdhina sareng kanca ka’ḍinto bâḍâ sèttong kaparḍuwân.”

“Ponapa, ka’ḍinto?”

“Abdhina terro ngabidhânna sèttong kalakowan è ka’ḍinto.”

“Maksoddhâ kadhiponapa?”

“Abdhina sarèng kanca ka’ḍinto terro alakowa tambhâ’ oḍâng.”

“Oh, saka’ḍinto?”

Pa’ Ajjhi ghi’ ta’ ngartè ḍâ’ maksod bân tojjhuwân tamoy kasebbhut. Bu’ Ajjhi nyongop, ngèbâ satalam biddhâng. Pa’ Ajjhi jhâgâ pas narèma satalam biddhâng ḍâri Bu’ Ajjhi. Biddhâng èpatoron ghân sèttong. Ro’omma kobhi ngalèleng, èghibâ angèn ka jhâuna. Saellana èyatorè, tamoy sè kaḍuwâ pas aḍâ’âr biddhâng.

“Abdhina terro ngobânganna tana kaaghunganna ajunan sè bâḍâ è pèngghir sèrèng. Abdhina mèreng polana ajunan bhuto obâng.”

Oh, Pa’ Ajjhi bhuru ngartè dâ’ karep tor maksod tamoy sè kaḍuwâ.

“Saka’ḍinto,” Pa’ Ajjhi mateppa’ cara toju’na. “Abdhina ta’ bisa ajhuwâl tana sangkolan. Tana sè è pèngghir sèrèng ka’ḍissa aropa’aghi tana sangkolan ḍâri bângaseppo. Abdhina tako’ etolaè.”

Marlèna nyornè’ ḍâri canḍila. Sapertèna, Marlèna perna nangalè orèng kasebbhut, Tapè bilâ? Marlèna loppa. Marlèna coma tengngen ka kacamatana. Marlèna nyobâ’ masèttong pèkkèran, ngènga’è lalakè’ sè namoy, sapa saongghuna orèng kasebbhut.

“Oh, ropana orèng arowa sè bâḍâ è acara Rokat Tasè’, abhâreng Jhi Musthopa,” Marlèna ngoca’ ka abâ’na dhibi’. Marlèna bhunga kaḍâtengngan tamoy kasebbhut. Samoghâ’â, Pa’ Ajjhi enḍâ’ ajhuwâl tana sè bâḍâ è pèngghir sèrèng kaangghuy è kaghâbây biayayâna aghulliyâ.

“Abdhina ta’ bisa ajhuwâl tana sangkolan polana tako’ ètolaè bângaseppo,” ca’na Pa’ Ajjhi. Ta’ abit, lalakè’ sè akacamata ngala’ ettassa, makalowar pèssè ra-ngamèra. Pa Ajjhi takerjhât. Pèssè asoson cè’ bânnya’na, lebbi bânnya’ kalabân pèssèna Jhi Musthopa sè èpatao ka Pa’ Ajjhi.

“Tanana ghâ-tatangghâ è ka’ḍinto ampon bânnya’ sè èjhuwâl ḍâ’ abdhina,” ca’na lalakè’ sè ngangghuy kacamata. “Abdhina ta’ ngobânganna tana kalabân arghâ sè biyâsa. Ka’ḍinto ampon arghâ tellokalèna sè biyâsa.”

Saellana acaca abâk abit, mètong pèssè sè ra-ngamèra, Pa’ Ajjhi pas ngajhum pèssè sè cè’ bânnya’na, alebbhu ka ḍâlem, tor nyabâ’ pèssè ka bâbâna kasorra. Marlèna Nyornè’ sambi mèsem. Abâ’na bhâkal tekka hajhât kaangghuy nerrosaghi asakola otabâ aghulliyâ.

Saellana asalaman kalabân Pa’ Ajjhi, tamoy kasebbhut molè. Bhiddhâng sè bâḍâ è cangkèr la paḍâ asat. Pa’ Ajjhi mèsem. Tana sè bâḍâ è pèngghir sèrèng lakar tana sè ta’ lanḍhu lamon ètamennè kan-bhungkanan sapertè bhungkana jhâghung otabâ bhungkana paḍi. Tanana accèn tor ta’ bhâghus kaangghuhy bu-tombuwân kasebbhut.

Marlèna mèsem tor masemma’ ḍâ’ ka Pa’ Ajjhi sè toju’ è korsè.

“Marlèna tolos aghulliyâ’â, Pa’?” Marlèna atanya ka Pa’ Ajjhi

“Enjâ’. Arèya sèngko’ bâḍâ parlo laèn.”

Marlèna takerjhât. Asalla, Marlèna nyangka Pa’ Ajjhi bhâkal norottè karebbhâ Marlèna kaangghuy nerrosaghi aghulliyâ. Nyatana, Pa’ Ajjhi pangghun ta’ enḍâ’ lamon Marlèna ghi’ nerrosaghiyâ aghulliyâ. Marlèna sajân takerjhât saellana ngabâs ka aḍâ’, è seddhi’na kan-bhungkan sè rajâ, tamoy sè kaḍuwâ ghi’ manjheng. Ta’ abit, Jhi Musthopa nyandher.

“Oh, nyatana orèng sè kaḍuwâ arowa asakongkol kalabân Jhi Musthopa,”

Marlèna ngosap ḍâḍâna sè sajân ta’ karowan. Salaènna ta’ bisa nerrosaghi aghulliyâ, tana sangkolan arowa la èjhuwâl ka orèng sè bhâkal aghâbây tambhâ’ è pèngghir sèrèng.

Saellana pan-bârâmpan bulân, Marlèna aromasa noro’ rajâ dhusa. Rèng-orèng paḍâ ajhuwâl tanana ḍâ’ ka orèng sè ta’ èkennal. Tambhâ’ oḍâng ngampar ḍâri bun bârâ’ ḍâ’ ka bun tèmor. Tambhâ’ kasebbhut paḍâ kalabân tanang sè cè’ rajâna tor nyekkel orèng pèngghir sèrèng. Arapa polana? Rèng-orèng pèngghir sèrèng paḍâ malarat nyarè jhuko’ è pèngghir sèrèng, sè biyâsana ngètek è lobâng otabhâ è seddhi’na kajuwân saellana aèng asat. Pacarrèna tambhâ’ oḍâng paḍâ malekko aèng tasè’ pèngghir sèrèng. Jhuko’ buru ka kennengngan sè jhâu, nyarè aèng sè bherning. Orèng pèngghir sèrèng ghun bisa nampa cangkem tor aromasa kasta la ajhuwâl tana sangkolan.

 

*Suhairi lahir di Sumenep Madura. Ia menulis beberapa jenis tulisan di antaranya adalah novel, cerpen, puisi, pantun, opini, resensi buku, buku cerita anak, dan naskah berita. Naskahnya yang berjudul Kalong Talangkè’anna Ḍâun Sabbrâng (Kalung Tangkai Daun Singkong) terpilih dalam Seleksi Penulisan Buku Cerita Anak Dwibahasa Provinsi Jawa Timur (2024), Anak Ayam Siti terpilih dalam Seleksi Penulisan Buku Cerita Anak Dwibahasa Provinsi Gorontalo (2024), dan Ènteran ḍâri Ḍâḍâr (Kincir Angin dari Daun Kering) terpilih dalam Seleksi Penulis Naskah Cerita Anak Berbahasa Daerah Provinsi Jawa Timur (2025). Selain menjadi Dosen Universitas Islam Negeri (UIN) Madura, ia menjadi Asesor Badan Akreditasi Nasional Pendidikan Anak Usia Dini, Pendidikan Dasar, dan Pendidikan Menengah (BAN PDM) Provinsi Jawa Timur.